رقیه جوادزاده

در تعریف فعل ناقص می گوییم فعل ناقص  فعلی است که سومین حرف از سه حرف

اصلی آن حرف عله باشد مانند: هدی ، یرمی ، دعو ، یشکو.

در صرف  صیغه های ماضی  فعل نا قص باید ابتدا به عین الفعل آن توجه نمود اگر

 عین الفعل آن فتحه باشد مانند: رمَی ، دعَو ، شکَو  نوع اعلالی که بر فعل عارض 

می شود اعلال به حذف است آن هم در صیغه هایی که به واو جمع یا تاء تانیث اضافه

می شوند به عبارت روان تر یعنی در جمع مذکر غایب ، مفرد مونث غایب و مثنی

مونث غایب مثال :

رمَی ، رمَت ، رمیا ، رمتا ، رمَوا ، رمین

رمیتَ، رمیتِ، رمیتما ، رمیتما ، رمیتم ،  رمیتنّ

رمیتُ ، رمینا

 ولی اگر عین الفعل کسره داشته باشد مانند : رضِی ، قضِی ، اعلال به حذف فقط در

جمع مذکرایب صورت می گیرد و روی عین الفعل این صیغه  ضمه قرار می دهیم :

قضِی ، قضِیت ، قضیا ، قضیتا ، قضُوا ، قضین

قضِیتَ ، قضیتِ ؛ قضیتما ، قضیتما ، قضیتم ، قضیتنّ

قضیتُ ، قضینا

اولین نکته ای که راجع به مضارع ناقص معتل باید به آن توجه نمود روش نوشتن اولین

صیغه فعل ناقص معتل در زمان مضارع است:

اگر فعل از ریشه دعو ، شکو ، سلو و امثال آن باشد یعنی لام الفعل آن واو باشد فعل

مضارع آن بر وزن یفعُــلُ می آید و می شود  یدعُوُ ، یشکُوُ ، یسلوُ که اعلال بر لام الفعل

 عارض می شود وساکن میگردد  یدعُــو ، یشکُــو ، یسلـُـو .

اگر فعل مانند رمَی ، هدَی باشد یعنی دومین حرف اصلی آن فتحه باشد مضارع آن بر

وزن یفعِــل می آید و میشود یرمِــي ، یهـــدِي .

اگر دومین حرف اصلی فعل کسره باشد مثل رضِی ، نسِی  مضارع آن بر وزن یفعَــل

می آید و می شود یرضَــی ، ینسَــی .

نکته : در اولین صیغه مضارع ناقص لام الفعلها ساکن می گردند .

صرف مضارع این افعال به اتفاق به یک صورت است و اعلال به حذف  فقط  در

 صیغه های جمع مذکر غایب ، مفرد مونث مخاطب و جمع مذکر مخاطب صورت می گیرد :

یرمي – ترمي – یرمیان – ترمیان – یرمون ( یرمیون )  _ یرمین

ترمي – ترمین ( ترمیین )  - ترمیان - ترمیان -  ترمون ( ترمیون )  – ترمین

أرمي – نرمي 

تذکر : فعلهای داخل پرانتز قبل از اعلال است .