|
افعال المقاربة |
|
در زبان فارسي براي نزديك نشان دادن وقوع فعل معمولاً از فعل نزديك بود – نزديك است استفاده مي شود. و اما در زبان عربي : در زبان عربي براي نزديك نشان دادن وقوع كاري از فعل هاي مخصوصي استفاده مي شود. به اين فعل ها، افعال مقاربه مي گويند. افعال مقاربه عبارتند از : كادَت – كادَ
كادَ : از فعل هاي مقاربه است كه بر سر مبتدا و خبر مي آيد و مانند كان عمل مي كند. يعني : اسم مرفوع مي شود و خبر منصوب . با اين تفاوت كه خبر آن حتماً بايد با فعل مضارع شروع شود مثال : يكادُ البرقُ فعل مقاربه – اسم كاد و مرفوع
يَخْطفُّ أبْصارَهم خبر كادَ و جمله فعليه – محلاً منصوب
كادَ المعلّمُ يحْضُرُ اسم كادَ خبر كادَ – جمله فعليه – محلاً منصوب
كادَت الشجرةُ تُثمِرُ |
|
ساير فعل هاي مشابه كادَ (اخوات كاد) |
|
«بدَاَ» و «شَرَعَ» و «اَخَذَ» و «جَعَلَ» به معناي شروع كرد و «عَسي» به معناي اميد است و «كاد»و «اَوشَكَ» به معناي نزديك است، افعال مقاربه هستند. مثال : اخَذَ المعلّمُ يُدرّسُ «معلم درس دادن را شروع كرد» عسي اللهُ انْ يرحَمَكُم «اميد است خداوند شما را مورد رحمت قرار دهد» |
|
اين فعل ها از جهت معني به سه گروه تقسيم مي شوند: |
|
1. افعال قرب – نزديك بودن وقوع كار را نشان مي دهند. (به صيغه هاي ماضي و مضارع) مثال : كادَ – اَوْشَكَ
2 – افعال رجاء اميد به انجام كاري را بيان مي كنند . مثال : عسَيَ
3 – افعال شروع : بر شروع شدن كاري دلالت دارند. (فقط به صيغه هاي ماضي) مثال : بدَأَ – شَرَعَ – اَخَذَ – جَعَلَ
نكته : گاهي لا بر سر جمله اسميه مي آيد و مانند حروف مشبهة بالفعل اسمي منصوب و خبري مرفوع مي گيرد. به اين حروف «لا نفي جنس» گفته مي شود. مثال : لا لباسَ اَجْملُ من العافيةِ . لا : لاي نفي جنس لباسَ : لاي نفي جنس اَجْملُ : لاي نفي جنس من العافيةِ : جار و مجرور |
|
اسم و خبر «لا» نفي جنس |
|
1- اسم : - نكره است به اين خاطر هيچگاه الف و لام نمي گيرد. - غالباً مبني بر فتح است و بدين خاطر تنوين ندارد. لا جهْلَ اضَرّ من العُجبِ .
2 – خبر : خبر «لاي نفي جنس» مانند خبر مبتدا است. • لا شيءَ اَجْمَلُ من الصبر • ذلك الكتابُ لا ريْب َ فيه • لا نصيحة تنفعُ العفودَ
گاهي خبر «لا» حذف مي شود. (محذوف است) • لا شكّ (لا شكّ موجودٌ) |
|
نواسخ |
|
نواسخ : ادواتي هستند كه چون بر سر جمله درآيند اعراب جمله را نسخ مي كنند. يعني اعراب جديدي را جانشين اعراب قبلي مي كنند. به طوري كه هر گاه اين ادوات حذف شوند اعراب قبلي به جاي خود باز مي گردد. افعال ناقصه – حروف مشبهة بالفعل – افعال مقاربه – لا نفي جنس نواسخ هستند. |
|
تمرين هاي درس سيزدهم : 1 – جدول را با توجه به جملات زير كامل كنيد : فعل ناسخ ---> اسم انّ ---> خبر انّ الف – اَخَذَ الجُنديُّ يدافعُ عن الوطن . ب – عسي اللهُ انّ ينْصرَنا ج – اوشَك المذنبُ ان يَتوبَ من ذنبه |
|
الف : اسم – جندي مرفوع خبر – محلاً منصوب ج : اسم – مُذنبُ خبر – يَتُوبَ |
|
2 – اعراب نادرست را تصحيح كنيد. عسي السّلام َ انْ يَشمُلَ العالم. |
|
جواب : عسي السّلامُ اَنْ يَشْمُلَ . السُلامُ - اسم عَسيَ / يَشمُلَ - خبر عسي |
|
3 – كلمات داخل پرانتزرا در جمله قرار بدهيد. الف – اللهُ رزقنا توفيق الطّاعةِ . (عسي) ب – الاسلامُ انتشرَ في العالم َ . |
|
الف : عسي اللهُ رزقنا توفيقِ الطاعةِ . ب : السلاّمُ انتشرَ في العالَمِ . |
|
4 - جاي خالي را با كلمه مناسب پر كنيد. الف – لا .....اقطعُ من الحقّ . (سيفُ – سيفَ – السيفَ) ب - بدأَ ........ الثورةِ يُنادي بوحدةِ الأمةِ . (قائدُ – قائدَ – قائدِ ) |
|
جواب جاي خالي : الف – سيفَ : اسم لاي نفي جنس منصوب است. ب – قائدُ : اسم بدأََ مرفوع است . |
|
5 – ترجمه كنيد: الف – قالو لا علْمَ لنا انّكَ علاّمُ الغيوب (مائده 109) ب – تكادُ الْوردةُ تَتفَتّحُ . ج – لا قُربة َ بالنّوافل اذا أَضرّتْ باالفرائضِ . د – عسي الله ٌ انْ يعْفوَ عنهم . (نساء 99) |
|
الف – جواب :گفتند ما را هيچ دانشي نيست همانا تو داناي نهان ها هستي. نكته : در ترجمه لاي نفي جنس از الفاظي نظير (هيچ – اصلاً ) استفاده مي شود.
ب – نزديك است كه گل شكفته شود. در ترجمه افعال مقاربه از الفاظي مثل تقريباً – چيزي نمانده – نزديك بود استفاده مي شود و خبر آن معادل مضارع التزامي فارسي ترجمه مي شود.
ج – هيچ نزديكي به خداوند با عبادت هاي مستحبي نيست اگر براي عبادت هاي واجب ضرر داشته باشد. النّوافق : جمع نافله – عبادت مستحب . |
|
6 – در كدام آيه لاي نفي جنس به كار رفته است ؟ الف – و لا اَعْلَمُ الغيْبَ و لا أقوُلُ انّي ملكٌ . (هود 31) ب – ذلك الكتابُ لا ريب فيه هُديً للمتقين . ( بقره 2) ج – اتّبعوا ما أنزلَ اليكُمْ من ربّكم و لا تتّبعوا من دونِهِ أولياءَ . (اعراف 3) |
|
– لاي نفي جنس در قسمت ب «لا ريب فيه» بكار رفته است. در قسمت هاي الف - لاي نفي ج – لاي نهي |
|
المفعول فيه |
|
در زبان فارسي بعضي جمله ها بدون قيد زمان و مكان معني و مفهوم واضحي ندارند. معادل قيد زمان و مكان زبان فارسي ، ظرف زمان و ظرف مكان در زبان عربي است، به مجموعه ظرف ها مفعول فيه گفته مي شود.
ظرف زمان : الانَ – اليومَ – صباح – قبل – ليل غِد – اَمْسِ – صباح بَعد – نهار
ظرف مكان : فوق امام َ – بين – قرب تحت – وراء َ – عندَ – جنبَ
نكته : ظرف ها معناي حرف جرّ «في» را به همراه دارند. لذا به آنها مفعول فيه مي گويند. جلسْتُ تحتَ الشجرة : در زير درخت نشستم.
اعراب مفعول فيه منصوب است. اما اگر با حرف جر في به كار رود ديگر مفعول فيه نيست بلكه مجرور به حرف جر است.
مثال : «اليومَ أكمَلْتُ لكم دينَكُم ». ظرف زمان
« الجنّة تَحتَ أقدامِ الامهاتِ » ظرف مكان |
|
مثال درباره اعراب مفعول فيه : مفعول فيه اعراب منصوب قرأتُ كتاباً ليلاً . سافَرْنا يومَ الجمعة .
با حرف جرّ «في» به كار رود ديگر مفعول فيه نيست و مجرور به حرف جّر است قرأتُ كتاباً في اللّيلِ سافرنا في يومِ الجمعةِ |
|
تمرين هاي درس 14 1 – مفعول فيه را در عبارت هاي زير مشخص كنيد. الف – قال ربّي انّي دعوْتُ قومي ليلاً و نهاراً . ب – لا ترفعوا أصْواتكُم فوقَ صوتِ النبيّ . |
|
الف ) ليلاً – نهاراً : ظرف زمان هستند. ب ) فوق – ظرف مكان مي باشد |
|
2 – كلمات متضاد را بنويسيد: خلفَ : صباح – قُرب – غَد – تحت |
|
خلف – صباح – قرب – غَد – تحت سلَف – مساءِ – بُعد – الآنَ – فوق |
|
3 – اعراب اشتباه را تصحيح نمائيد. - ليْسَ الغادُر فائزٌ يومُ القيامة ِ. |
|
جواب صحيح ليس القادرُ فائزً يومَ القيامةِ. |
|
4 – ترجمه كنيد : الف – الكتابُ عندَ التلميذِ . ب – نَدْهَبُ الي المسجد عنْهَ الغروب. ج – لسانُ العاقل وراء قلبه و قلبُ لاحْمقِ وراءَ لسانه . |
|
الف – كتاب نزد دانش آموز است . اگر عند ظرف مكان باشد به صورت نزد ترجمه مي شود. ب – به هنگام غروب به مسجد مي روم. عند ظرف زمان است و به صورت (به هنگام، وقت) ترجمه مي شود. ج – زبان آدم عاقل پشت قلبش است. و دل انسان احمق (نادان) پشت زبان است. |
|
5 – با توجه به ترجمه جاي خالي آيات را كامل كنيد : الف – لَهُ ما في السّمواتِ و ما في الارض و ما ... -هما (طه 6) از آن اوست آنچه در آسمان ها و زمين و ميان آنهاست. ب – يَعْلَمُ ما بين َ أيديهم و ما .... بهُم . (بقره 255) آنچه كه پيش رو و آنچه را كه پشت سرشان است، مي داند. |
|
الف : جواب نقطه چين بيْنهما مي باشد. ب : جواب خلفَهُم مي باشد |
|
الصّفة و الموصوف |
|
1 - در زبان فارسي تركيب دو اسم را صفت و موصوف مي گوئيم.
2 – تركيبات اضافه صفت حالتي را به موصوف نسبت مي دهد. مثل گل زيبا. در زبان فارسي بين صفت و موصوف از جهت معني ارتباط محكمي وجود دارد.
مثال صفت و موصوف در زبان عربي : الصّراطَ المستقيم َ – شجرة ٌ مباركةٌ ملكاً عظيماً - الباقياتُ الصالحاتُ قرضاً حسناً در زبان عربي ارتباط بين صفت و موصوف هم از جهت معني و هم از جهت ظاهر موجود مي باشد. |
|
هماهنگي و تبعيت صفت از موصوف در چهار مورد است : |
|
1 – عدد . 2- جنس . 3- معرفه و نكره بودن . 4 – اعراب |
|
هماهنگي صفت و موصوف |
|
1 – عدد مفرد : هذا كتابٌ .... ----> مفيدٌ – مفيدانِ – مفيداتٌ مثني : في المدرسة شجرتانِ .... ----> جميلة – جميلتانِ – جميلات جمع : جاءَ المؤمنونَ ----> الصالحُ – الصالحونَ – الصالحانِ
2 – جنس مذكر : حضرَ الطالبُ .... ----> (الناجحُ – الناجحةُ) مؤنث : نجَحتْ الطالبة ُ ... ----> (العالم – العالمة)
3 – معرفه و نكره بودن معرفه : قرأت الحكاية ..... ----> (لطيفة – اللطيفةَ) نكره : عندي مجلةً ...... ----> (أديتةً – الأدبيّةًٌ)
4 – اعراب مرفوع : لنا مدرسةٌ ..... ----> (كبيرةٌ – كبيرة ً - كبيرةٍ ) منصوب : رأيتُ الفلاّحينَ... ---->( المجّدونَ – المجدّينَ) مجرور : سلّمتُ علي طبيبٍ ... ----> ( مشفقٌ – مشفقٍ – مشفقاً ) |
|
اسم اشاره با جمع هاي غير عاقل معمولاً مانند مفرد مؤنث عمل مي شود: |
|
مثل : هذه الاشجار تلك المدارس
صفت : نيز براي جمع هاي غيرعاقل به صورت مفرد مؤنث مي آيد. مثل : الكُتُبُ النافعة – الآيات الشريفة – أعمالٌ حسنةٌ |
|
نكته : اسم نكره را بياد داريد. اسم هاي نكره براي ما ناشناخته است و نياز به توضيح و توصيف دارند. گاه بعد از اسم هاي نكره جمله اي مي آيد و آن اسم نكره را توضيح مي دهد به چنين جملاتي جملات وصفيه گفته مي شود. مثال : 1 – قرأتُ آيةً أثّرتْ في قلبي . 2 – المومنُ انسانٌ يُحبُّ الخيرَ. |
|
تمرين درس هاي پانزدهم 1 – كلمات درهم ريخته صفت و موصوف هستند. صفت و موصوف مناسب را كنار هم بنويسيد. مخلصينِ – الحدائقُ – قاضيانِ – النهرُ – اَخوَينِ - السّماءُ – مكتباتُ – الجميلةُ – الجاري – غنيةُ – الزرقاءُ – عادلانِ |
|
– قاضيانِ عادلانِ : مثني السماءُ الزرتاءُ اَخوينِ ِ مخلصينِ : مثني مكتباتُ غنيةُ اسم جمع غير عاقل - صفت مفرد – مؤنث
- النهرُ الجاري : هر دو معرفه هستند
- الحدائقُ الجمليةُ اسم جمع غير عاقل – صفت مفرد مؤنث |
|
2 – جاي خالي را با كلمه مناسب كامل كنيد: الف – العربيةُ ..... فصيحة و هي لُغةُ ديننا و كتابنا . (لغة ً – لغةُ – اللغةُ – اللغةَ) ب – الشخصُ ..........مكروهٌ عندالناسِ و عندالله ( كاذبٌ – كاذبةٌ – الكاذبٌ – الكاذبُ ) |
|
الف : اللغة هماهنگي صفت و موصوف از نظر معرفه و نكره بودن – مذكر و مؤنث بودن ب : الكاذبُ جواب است. |